Tuesday, May 29, 2012

დროში მოგზაურობა

"დროში მოგზაურობა"... ბევრი ფიქრი არ დამჭირვებია წერილისთვის ამ სათაურის შესარჩევად, რადგანაც რეკორდულ დროში(3 დღე) ისეთ ადგილებში ვიმოგზაურე, რომლებიც მარადისობაშია გახვეული და ინახავს იმ ისტორიას, რომელმაც დღევანდელ დღემდე მოგვიყვანა.

2009 წლის 18 ოქტომბრამდე ჯერ კიდევ ვერ ვაცნობიერებდი, სად მივდიოდი, თუმცა ვხვდებოდი, რომ ეს უბრალო ექსკურსია არ იყო, განა მხოლოდ იმიტომ, რომ ტაო-კლარჯეთი ისეთი მხარეა, სადაც ვერ წახვალ ადვილად, არამედ იმიტომ, რომ მე ვნახავდი იმ ისტორიულ მხარეს, საიდანაც დაიწყო არაბებისგან დასუსტებული საქართველოს როგორც სულიერი, ისე კულტურული გაერთიანება. ცხადად შევეხებოდი იმ ისტორიას, რომელსაც სკოლის მერხიდან ვეცნობოდი.

დილის 9 საათზე, წირვის შემდეგ, სამების ტაძრის ეზოდან, ინტელექტუალურ კონკურსის "ჩვენ ვსწავლობთ ბიბლიას" 2008-2009 წლის გათამაშების 2, 3 ადგილებზე გასული სურამის, სენაკის, ქარელისა და ნინოწმინდის სკოლის გუნდები, პედაგოგები, ახალგაზრდული ცენტრის ხელმძღვანელი მეუფე სტეფანე და ამავე ცენტრის რამდენიმე წევრი 2 სამარშუტო ტაქსით გავედით. 1 საათისთვის უკვე ვალეს საბაჟოზე ვიყავით. პირველად აქ დაგვხვდა უზარმაზარი წარწერა TURKIYE.
გარკვეული მიზეზების გამო, საზღვარზე საკმაო ხნით შეგვაყოვნეს. სწორედ იმ დღეს წმინდა გრიგოლ ხანძთელის ხსენება დაემთხვა და მეუფის კურთხევით მისი სავედრებელი ლოცვა ვისწავლეთ და ვიგალობეთ. დასრულებული არ გვქონდა გალობა, რომ საზღვრის გადაკვეთის ნება დაგვრთეს. ეს იყო პირველი სასწაული, რომელიც ამ კურთხეული მიწისკენ მიმავალ გზაზე გვიჩვენა უფალმა. სწორედ ეს გახდა მიზეზი, რომ ხელში კალამი ამეღო და ფოცხოვის უღელტეხილთან წერა დამეწყო:

"ყვითლად შეფერილი წვრილტანიანი ხეებიდან მტრედების გუნდი აფრინდა და მთებს შუა გაიშალა. ვიწრო ატოტვილი ხეები მთელი ტანით, თანაბრად, მწკრივად მიისწრაფიან ცისკენ. ისეთი სიყვითლე არ აქვს ბუნებას, პოეტურად ხანძარს რომ ეძახიან. ზურმუხტისფერ-მოლურჯო მთის ტანზე ხალებივით კრთის ვარდისფერი, ქარვისფერი და მოწითალო ფერების თამაში. წვრილღეროიან ბუჩქებს შორის, მზის ათას ნაწილად გაპობილი სხივები, საღამოს სევდიან და იდუმალ ელფერს სძენს. საოცარი სითბო იღვრება ამ ცისა და მიწისგან."

ეს სითბო ჯერ კიდევ საბაჟოზე ვიგრძენით. თურქი მესაზღვრეები ალმაცერად და დაკვირვებით გვათვალიერებდნენ სტუმრებს. პასპორტების დარიგებისას "ალაჰ აქბარის” წარმოთქმას მიჩვეული ბაგეები საშინლად ამახინჯებდნენ ქართულ გვარებს და მახსოვს როგორ გაგვაოცა ერთერთი მათგანის დანახვამ, რომელიც გარეგნობით სრულიად განსხვავდებოდა მათგან. გვარ-სახელს სუფთა ქართულით (ცოტა თურქული აქცენტით) კითხულობდა, ბავშვებს ღიმილით გადაუსვავდა თავზე ხელს და ლოცავდა: "გზა მშვიდობისა”. ერთერთი მასწავლებელი აღფრთოვანებული მიუახლოვდა მას:

_ ლაზი ხარ? მარგალი?

_ ლაზი? _ გაუკვირდა მას: ქართველი ვარ...

"ამასობაში სურათი იცვლება, გახშირდა ოქროსფერი, თეთრი ნამტვრევი ქვით მოფენილი მთა-გორები. პატარა ღარიბული სოფლები, რომელთა შუაგულშიც თითო რაკეტისმაგვარი მინარეთი დგას. სოფლის შარაგზაზე, სკალზე ჩამომსხდარი მოხუცები მანქანის ქართული ნომრების დანახვაზე ხელით გვესალმებიან, ბავშვები კი ინგლისურ სიტვებს მოგვძახიან..."

პირველი ტრიუმფალური შთაბეჭდილება იყო ოქროსფერი ბანა, რომელთანაც მზის ჩასვლისას მივედით. ეს უზარმაზარი გარსშემოსავლელიანი ტაძარი ფერად მთებს შუაა ამოზრდილი. ტაძარში მეუფემ პარაკლისი გადაიხადა, შემდეგ კი გიდი გვესაუბრა ტაძრის შესახებ, რომელზეც ძალიან ცოტას გიამბობთ. ბანას ტაძარი ფენიკისწყლის ხეობაში დგას. იგი IX-X საუკუნებში აუშენებია ადარნასე დავით კურაპალატის ძეს, კვირიკე ბანელის ხელით, რომელიც ბანას I ეპისკოპოსი გამხდარა. იგი გარსშემოსავლელიან ტეტრაკონქს წარმოადგენს, სამსართულიანი ყოფილა. თურქების შემოსევისას ციხე-სიმაგერდ უქცევიათ. ტაძარი მე-19 საუკუნემდე პირვანდელი სახით იყო შემორჩენილი, 60-იანი წლებისთვის უკვე გუმბათი ჩამონგრევია. ოდესღაც უდიდესი და უდიადესი ტაძარი, ახლა სრული სახით მხოლოდ გონებაში შეიძლება წარმოვიდგინოთ, თუმცა დღევანდელი შთაბეჭდილებაც ძალიან ძლიერია.

ყველაფერი ფირზე აღვბეჭდეთ და გავემართეთ სასტუმროსაკენ. მანქანა ღრმა ხეობაში შევიდა და კლდის ისეთ ვიწრო გზაზე გავიდა, სადაც ორი მანქანა გაჭირვებით აუქცევდა ერთმანეთს გვერდს. მაშინვე ამოტივტივდა გონებაში ჩემი საყვარელი წიგნის რეშად ნური გიიუნთექინის "ნარჩიტადან" ფრაზა, რომლითაც ახასიათებს მთავარი გმირი ანატოლიას: "კლდეებს შორის მინარეთის კიბესავით დაკლაკნილ ვიწრო ბილიკზე ვეშვებოდით..."

შემოგვაღამდა, მოულოდნელი და სასიამოვნო იყო თურქული წარწერების შემდეგ, ქართულის დანახვა: "თქვენი ქართველი ძმა _ მუხო, სასტუმრო აგარა" _ წავიკითხეთ აბრაზე და ცოტა ხანში ულამაზეს ხეობაში ჩადგმულ სასტუმროს მივადექით.
ჩვენმა ქართველმა მასპინძელმა შესანიშნავად მიგვიღო.

მეორე დილით გავემართეთ სხვა ტაძრების მოსანახულებლად. გზად "ახალაში" გავიარეთ, რომელსაც დღეს `იუსუფელს~ უწოდებენ. გიდების თქმით, ეს ქართული სოფელი 1923 წელს რუსებმა თურქეთს `აჩუქეს~. დღეს კი, იქ ქართული ენა კი არა, ქართული წარწერაც კი არ არის არსად. დროის სიმცირის გამო პარხალი ვერ ვნახეთ და პირდაპირ ოთხთა ეკლესიისკენ გავემართეთ. საქართველოს ამ კუთხეში საერთოდ განსხვავებული ლანდშაფტია. კლდოვანი მწვერვალები უზარმაზარ სტალაქტიტებს წააგავს. ასეთ შემთხვევაში ქალაქს შეჩვეული ადამიანი გრძნობ, რომ შენ ჯერ კიდევ არ გინახავს შენი ქვეყანა. ჭოროხის ხეობაში, უზარმაზარ სვეტზე აშენებული X-XI საუკუნის მონასტერი და კავკასიძეების ციხე-სიმაგრე ვნახეთ. იქიდან უკვე მალევე მივადექით უმნშვენიერეს ტაძარს _ ოთხთა ეკლესიას, რომელსაც თურქები `დორთქილისას~ უწოდებენ. იგი X საუკუნეში მეფე დავით კურაპალატმა ააშენა და ოთხთა მახარებლის სახელზეა ნაკურთხი, მისი სახელწოდებაც აქედან მომდინარეობს. მის გვერდით სემინარია იყო, ტაძარს უკავშირდება მრავალი წმიდა მამის სახელი. იოანე მთაწმინდელი აქ შემდგარა ბერად. ტაძარს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხრიდან ძველი, პატარა ტაძარი-საძვალე უდგას. მის მაღმა, მთის ნაპირას კი არის პატარა ბაზილიკა. ოთხთაში განირჩევა საკურთხევლის ფრესკები, რომლებიც ერთადერთია, რასაც ხელი არ შეხებია. მთელი ტაძარი თურქულად ამოკაწრული წარწერებითაა შელახული.


სწორედ აქ მოხდა მეორე სასწაული. მეუფემ ღვთისმშობლის პარაკლისი გადაიხადა და რამდენიმე წუთში ჩვენთან, სამცხე-ჯავახეთიდან მოსულ მომლოცველთა ხელით, ღვთისმშობლის ხატი მობრძანდა.

ამაღლებული განწყობით გავემართეთ იშხანისკენ, რომელიც საკმაოდ მაღლა მთაზე მდებარეობს. რაც მაოცებდა გზაზე, იყო ნაპრალებში ჩადგმული რამდენიმე სათბური, ქვის პატარა აუზები და კიდევ ის, რომ ყველაზე მიუვალი სოფლისკენ გზა დაგებულია, ამიტომაც ისეთ კლდეებზეც კი არის მოსახლეობა, თვალს ძლივს რომ ააწვდენ.

ტაძარს რომ მივუახლოვდით, აღარ ვიცოდით გვეტირა თუ ხელი შეგვეშალა ბავშვებისთვის, რომლებიც ტაძრის ჩრდილოეთ კედელს ფეხბურთის კარად იყენებდნენ. აქაც, როგორც ოთხთა ეკლესიაში, უხვად იყო კედლებზე თურქული წარწერები ამოკაწრული. ტაძარში დაგვხვდა მრგვალი საკურთხეველი, რომელიც VII საუკუნის ყოფილა. ექსკურსიამძღოლმა აგვიხსნა, რომ ეს საკურთხეველი კათალიკოს ნერსეს აუგია. 781 წელს კი გრიგოლ ხანძთელს დაუშენებია მასზე ტაძარი. აქ დაწერილა მესტიის სახარება (X ს.), 923 წელს, მოიხატა და XVIII საუკუნის ბოლომდე აღევლინებოდა წირვა, სანამ თურქები `ჯამედ~ აქცევდნენ. ტაძარში შემონახულია ორნამენტები, ჩემთვის ყველაზე დიდი შთაბეჭდილება იყო გუმბათის მოხატულობა, ლაჟვარდოვან ფონში ჩაწერილი ჯვარი,
რომელსაც ანგელოზები ამაღლებენ _ ფრესკა, რომელთანაც აქამდე არაერთხელ მქონია შეხება.

ტაძრის მახლობლად, გორაკზე, სახლებს შორის აღმართული მინარეთიდან მოლამ მოუხმო ხალხს სალოცავად. სამწუხარო იყო უძველეს მართლმადიდებლურ ტაძარში ეზანის მოსმენა.


აქ მოხდა მესამე სასწაული. მეუფემ პარაკლისი აღავლინა ისე, რომ არ შეიმოსა. ამ დროს ტაძარში შემოვიდა შუახნის ყავარჯნიანი კაცი და თბილად მოგვესალმა თუქრულად.
როგორც დავადგინეთ, გურჯი იყო, თუმცა ქართულად ერთი სიტყვაც არ იცოდა. მხოლოდ ერთსა და იმავეს იმეორებდა: `ჟანდარმა~. ტაძრიდან გამოსვლისას, როდესაც ეზოში თურქული პოლიციის ფურგონი შემოვიდა, მივხვდით, რას ნიშნავდა მისი სიტყვები. იარაღასხმული ჟანდარმები მოგვიახლოვდნენ და ჩვენს გიდს მიმართეს. როგორც შემდეგ გაირკვა, მათ აინტერესებდათ ღვთისმსახურება ხომ არ ჩავატარეთ იშხანში. საბედნიეროდ, ღვთის ნებით, მეუფე შემოსილი არ იყო, ამიტომ ვერაფერი დაგვიმტკიცეს და ცოტა ხანი შორი-ახლო მოგვყვებოდნენ.

ასე, კიდევ ერთი სასწაულის მხილველნი, გავეშურეთ ხახულისკენ. `ბაგ-ბასი~, როგორც თუქრები უწოდებენ დღეს მეჩეთია. რისი მიზეზიც სამწუხაროა, ფაქტი კი სასიხარულო, იგი სწორედ ამ ფუნქციის მინიჭებით შემოინახეს კარგად. ამ ადგილას პირველად IX საუკუნეში დავით I კურაპალატმა ააგო ღვთისმშობლის სახელობის ბაზილიკა, ხოლო თავად ხახულის ტაძარი X საუკუნეში დავით მესამემ. ამ ტაძარს ისეთი წმიდა მამების სახელები უკავშირდება, როგორებიც იყვნენ იოანე ხახულელი, გიორგი მთაწმინდელი, სტეფანე გრძელი. ამ ტაძარში იყო დაბრძანებული ხახულის ღვთისმშობლის ხატი, რომელიც 1852 წელს გაიძარცვა და გაიყიდა. 23 წელს აღმოჩნდა ბოტკინის კოლექციაში, დღეს კი მუზეუმში, ოქროს ფონდშია დაცული. XIX საუკუნემდე ხახულში წირვა აღესრულებოდა, ახლა კი მხოლოდ მამაკაცები შეუშვეს, მათაც აიძულეს ფეხზე გაეხადათ.
ქალები და გოგონები კი მხოლოდ გარე ფასადების დათვალიერებით დავკმაყოფილდით. ტაძარი მდიდარია უმშვენიერესი რელიეფებით, მათ შორის გამორჩეულია არწივი, ორბი, რომელიც მისი მნიშვნელობის შესახებ გამოთქმული სხვადასხვა მოსაზრებიდან ერთ-ერთის მიხედვით წმიდა ნინოსთანაა გაიგივებული.

ეზოში შეგვხვდა ქართველ მომლოცველთა ჯგუფიც, ჩვენ ცოტა ხანს გავჩერდით, რადგანაც დღის ამ მოკლე მონაკვეთში ოშკის ნახვაც უნდა მოგვესწრო და მალევე გავუდექით გზას. უკვე საღამო იყო, როცა ტაძარს მივადექით. ჩემი ყურადღება ტაძრის წინ განთავსებულმა აბრამ მიიქცია, რომელიც ქართულად და ინგლისურად იყო შესრულებული. ეს იყო ერთადერთი ტაძარი, სადაც ქართულად იყო დაწერილი მისი აგების ისტორია. იგი იოანე ნათლისმცემლის სახელზე ააშენეს ადარნასე კურაპალატის შვილებმა, დავით III-მ და ბაგრატ ერისთავთერისთავმა 963-973 წლებში. 1022 წელს, როცა ეს რეგიონი ბიზანტიას დაექვემდებარა, ბასილ III-ის და კონსტანტინე VIII-ს შეკეთდა ჩამონგრეული გუმბათი. ხოლო 1036 წელს პატრიკოს ჯოჯიკის დაკვეთით, მოიხატა. XV საუკუნემდე კულტურული ცენტრი იყო. XIX საუკუნის ბოლოდან მეჩეთად იყენებდნენ, ხოლო 1985 წელს კი დასაცავი, უძრავი კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს. მას ახლა გვერდით უდგას მეჩეთი.

ტაძარში შესულებს ფეხქვეშ გვეშლებოდა ნანგრევები. მიწა კი მოფენილი იყო ბუმბულებით. როდესაც მაღლა ავიხედეთ, უამრავი მტრედი შევნიშნეთ სვეტისთავებზე და ნიშებზე.
ვიგალობეთ და ნაჩქარევად წამოვედით სასტუმროსკენ. გზაში ისევ დაგვაღამდა. მეორე დილით, 6 საათზე, როდესაც ჯერ კიდევ ბნელოდა და ეზოში გამოსულმა შევნიშნე, როგორ მკვეთრდებოდა ცის ფონზე მთების კონტურები. სევდიანად გავაცნობიერე, რომ ერთი დღეღა მრჩებოდა ამ მშვენიერ კუთხეში ყოფნისა. ამ დღის ნახევარი მიეძღვნა ხანძთას, რომლისკენაც საკმაოდ დიდი გზა იყო გასავლელი. ეს იყო მაღალი მთები, რომლის მსგავსი რაჭაშიც არ მინახავს და ისეთი ფორმის კლდეები, როგორიც ხევსურეთში, კლდეების სამეფოშიც არ არის. განა ეს უფრო ლამაზი სანახავი იყო?! არა, უბრალოდ განსხვავებული.
თითოეული კლდის წვერი ისე ბოლოვდებოდა, დაუკვირვებელ თვალს ციხის ნანგრევი ეგონებოდა. არაჩვეულებრივი ყვითელი კლდეები და გზები, რომლებიც ისეთ სიმაღლეზე ადიოდნენ, მიუჩვეველს იქიდან გადახედვა თავბრუს დაახვევდა. ამ საოცრების შემყურე, ერთ-ერთმა ჩვენგანმა შემოსძახა ფრიდონ ხალვაშის ლექსის ნაწყვეტი, რომელმაც თვალზე ცრემლი მოგვაყენა და გული უფრო მეტად აგვითრთოლა:

`მითხარ, როგორაა მემლექეთი,

ჩემი სანატრელი საქართველო,

რაღაც იმნაირი გამაგონე

გული დაკოდილი გავამთელო...~

როცა ხანძთისკენ მიმავალი სამანქანო გზა დამთავრდა, სვლა ფეხით გავაგრძელეთ. ძნელი იქნება კალმით აღვწერო იმ ადგილების სილამაზე, რომლის გავლაც მოგვიწია. ფოტოები უკეთ ინახავენ. პირველად ვიხილეთ ის ადგილი, სადაც წმიდა გრიგოლმა ძელის ეკლესია აღაშენა. აქვე დგას 782 წელს აშენებული პატარა ქვის ტაძარი, რომლის საკურთხევლიდანაც წყარო გადმოედინება. წყაროდან შევსვით და გავემართეთ იქვე მდგარი დიდი ტაძრისკენ, რომელსაც გუმბათი ჩამონგრეული აქვს.
იქ შეგვხვდა ერთი ხნიერი მამაკაცი, რომელმაც კითხვაზე _ ქართველი ხარ? გვიპასუხა _ `ნენეი გურჯი, ბათუმი...~ და არც ამ ქართველმა არ იცოდა არც ერთი სიტყვა მშობლიურ ენაზე. მხოლოდ ერთი ფიქრი არ მაძლევდა ამის გამგონეს მოსვენებას: ნუთუ ასე ძნელია, ერთმა თაობამ მეორეს გადასცეს სამშობლოს სიყვარული და სარწმუნოების ერთგულება? _ ფაქტი ფაქტად რჩებოდა.

ტაძარში მეუფემ ისე როგორც ყველგან, აქაც პარაკლისი გადაიხადა და იქადაგა. სანთლები ავანთეთ გუმბათიდან ჩამოცვენილ ქვებზე და კვლავ ტკბილხმოვანი ქართული გალობა ავახმიანეთ.

ხანძთის მონახულების შემდეგ გზად ოპიზას სანახავად შევიარეთ, მაგრამ ვნახეთ ის, რამაც ყველას ძალიან ცუდად გვაგრძნობინა თავი. ტაძარი აფეთქებულია, შუაში სოფლის გზაა გაყვანილი, აქეთ-იქით დარჩენილი კედლებიდან ერთზე ფეხბურთის კარია მიხატული და საპირფარეშოა მიდგმული. გვერდით აღმართულია მინარეთი, რომლის დინამიკებიდანაც მოლას ხმის აუდიოჩანაწერი ირთვება გარკვეულ საათებში.
მეჩეთზე ინგლისური ასოებით ქართული სიტყვებიც აწერია (კონკრეტულად კი რამდენიმე ფრაზა, მაგ: ალაჰის გარდა ღმერთი არ არის გასაღმერთი...~ და ა.შ.) მოკლედ, რა სამწუხაროც არ უნდა იყოს. ჩვენი სიწმინდეები, ადგილობრივების მიერ ყოველმხრივ ათვისებულია.

ასეთი განწყობით წამოვედით დოლისყანისაკენ, რომელიც უკანასკნელი ტაძარი იქნებოდა, რომელსაც ვნახავდით ამ მიწაზე. თავს აღარ შეგაწყენთ იმ `გულთბილი~ დახვედრის აღწერით, როგორც შეგვხვდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე სკოლისა თუ პანსიონის აღსაზრდელები. აღარც ის გაგვკვირვებია, მის გვერდით აგებული მეჩეთი რომ დაგვხვდა. ჩვენი აღშფოთება გამოიწვია იმან, რომ ამ მშვენიერი ტაძრის ფრესკების ნაწილი ჩამოფხეკილი დაგვხვდა და ზედ ყურანის ტექსტები იყო დაწერილი. საბედნიეროდ ასომთავრულიც კარგადაა შემორჩენილი, როგორც ფრესკებზე, ისე ქვაზე ამოტვიფრული. უკანასკნელად ვიგალობეთ და ამით თითქოს დავემშვიდობეთ იმ ლამაზ სამყაროს, რომელიც ხელიდან გამოგვეცალა. მიწა, ქვები, ფრესკებიდან ჩამოცვენილი ნატეხები და უამრავი ფოტო თუ ვიდეო მასალა წამოვიღეთ თან.

საზღვრამდე გზა აღარ მოგვჩვენებია დიდი. თვალს ვავლებ ჩანაწერებს" `ახლა უკვე საზღვარზე ვდგავარ, მინარეთიდან მუეძინის ხმა მესმის და მაინც არ მაქვს შეგრძნება იმისა, რომ საქართველოს გარეთ ვარ. დიახ, მე ვარ `საზღვარგარეთ~, მაგრამ არა _ `უცხოეთში~, ამ სიტყვების პირდაპირი გაგებით...~


მოვდიოდი უკან და მახსენდებოდა პარხალის ხეობა, იუსუფელი, იგივე ახალა; თურქი, რომელსაც დედა ჰყავდა ქართველი; კლდეები, რომლებზეც მოხტუნავე ჯიხვებიც კი ჩანდა; ის სიწმინდეები, რომლებიც მოვილოცეთ და მიჭირდა დაჯერება, რომ ეს ყველაფერი სამმა დღემ დაიტია. რა თქმა უნდა, დროის მხრივ იგი მეტად მოკლე იყო და სწრაფად გავიდა, მაგრამ ნაყოფიერი აღმოჩნდა, რომ ეს ყველაფერი გულში ღრმად განმეცადა და კიდევ ერთი ლექსი დამეწერა:

ჩამავალი მზის სხივები მტკივა,

მწვერვალებიდან მომწყდარი ქვები,

თითქოს კლდეები ბებერ ხარ-ირემს

ჩაულეწია ქორბუდა რქებით.

მტკივა ტაძრების ყოველი ბზარი,

მინარეთები ზედ აღმართული,

მოლას ეზანი, ხმა შესაზარი

დავიწყებული ენა ქართული.

მტკივა თვალები სითბოთი სავსე,

ჟამი და-ძმობის, ჟამი ნდობისა,

მტკივა ოდებზე ასხმული ხავსი,

`ნენე გურჯი~ და `გზა მშვიდობისა~.

როგორ ვუწოდო `ჰამამლი~, `ფორთა~,

დოლისყანის და ხანძთის სანახებს?

გმადლობ, უფალო, გარდასულ დროთა

რწმენის დიდება რომ დამანახე.
/2009/

/ნინო ჭინჭარაული/

Tuesday, May 22, 2012

დედა (ნაწყვეტი.ბოლოთქმა)

საფლავს ეცემა საღამოს ბინდი,
შენთან საუბარს ღიმილით ვბედავ.
შენ მე სიკვდილიც მასწავლე მშვიდი,
თბილი ღიმილით დამშორდი დედა.

როცა ჩაქრება ჩემი სანთელი,
ჩამოჭკნებიან პირიმზეები,
ბევრი დამრჩება კიდევ სათქმელი,
სადიდებელი მზიან დღეების.

დაინამება ჩემი სუდარა,
საფლავზე ცრემლი ჩამოიღვრება..
და მალე ისევ გამოიდარებს
და სხვა თაობა იტყვის სიმღერას..
/გიორგი გიგაური/

თუ ხარ,მზე იყავ..

ქარის მოტანილს ქარი წაიღებს
ადრე,თუ გვიან.
ჩარეცხილ ნამუსს განა ისევ
ნამუსი ჰქვია?
თუ ხარ, მზე იყავ..
არა-ჩრდილი,ჭუჭყი ღელეთა,
ყველგან,ყოველთვის იყავ კაცი
უპირველესად.
თუ გაჩნდი ქვეყნად, მისი ტვირთი
შენც უნდა ზიდო,
სთესო სიკეთე და სიჩუმე
იკმარო ჯილდოდ..

/ქრისტეფორე ფირალიშვილი/

Tuesday, May 15, 2012

აკვნის პოეზია



დღეს არსებული პრობლემების ფონზე საზოგადოებას შესაძლოა უმნიშვნელოდ მოეჩვენოს აკვნის პოეზიაზე საუბარი და გასაკვირიც არ იქნება, რადგან დღეს იავნანასაც და აკვანსაც თავისი დანიშნულება დაკარგული აქვს. მიუხედავად ამისა, ალბათ ბევრს დარჩენია ტკბილ მოგონებად ყრმობის წლებში მოსმენილი საამო ლექს-სიმღერები.

ადრე წარმოუდგენელი იყო ვინმე "იავნანის" გარეშე გაზრდილიყო. ვაჟა-ფშაველას თქმით: "როცა ბავშვი ქვეყანას იხილავს, მას გარდა ჰაერისა, სადგომ-საწოლისა, ესაჭიროება აღმზრდელი, რძე _ საზრდოდ და ნანა _ მოსასვენებლად... ყველა ეს ხდება ოჯახში დედის ხელმძღვანელობით და სწორედ ეს არის დასაბამი პატრიოტიზმისა".

       აკვანი და იავნანა მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს. პირველი ძველთაგან გავრცელებული იყო ევროპა-აზიის ზოგიერთ ხალხებში. აკვანი არსებობს ორგვარი _ სარწევი და საქანებელი. სარწევს საგოგავები აქვს, საქანებელი კი თოკებზეა ჩამოკიდებული. აკვნის პრიმიტიული სახეობაა ე.წ. `ხოჭიჭი~ _ საგებლიანი ფიცარი. ნამდვილ აკვანში ჩაწვენამდე ჩვილს ხოჭიჭში აკრავდნენ, ზოგჯერ კი ზანდურის (პურეულის) ღეროებში ახვევდნენ და არტახებით ძნასავით კრავდნენ. ამგვარ საწოლს `ფირცხი~ ერქვა.
საქართველოში გავრცელებული ჩვეულებრივი სარწევი აკვნის მოწყობილობაში შედის ნაილი, საბანი, მუხლთბალიში, საფერხები, სამხრეულები, საბეჭურები, არტახები და სხვა.
ლეიბში სათანადო ადგილზე ამოჭრილ ჰიგიენურ ნახვრეტზე უყრიდნენ შიბაქს ან აფენდნენ ბუერის, ანწლის, ღოლოს სუფთა ფოთლებს. უშვილობის ან ბავშვის ავადმყოფობის შემთხვევაში, ხატს პატარა აკვანს სწირავდნენ.
სწორედ ასეთ აკვნებთან იმღერებოდა და იგალობებოდა `იავნანა~, რომელსაც თავდაპირველად წარმართული დანიშნულება ჰქონდა. `იავნანის~ მნიშვნელობა განსაკუთრებულია, რადგან იგი ქართული ხალხური მუსიკისა და სულიერი კულტურის ისტორიაში განვითარების უძველეს ეტაპს წარმოადგენს.
   
      "იავნანასთვის" დამახასიათებელია მარტივი, მაგრამ შთამბეჭდავი მელოდია, რომელსაც ასრულებს ერთი, ან მონაცვლეობით ორი მთქმელი (ქალი) გაბმული (ბურდონული) ბანის ფონზე. სიმღერა ერთმუხლოვანია და მდორედ ვითარდება. ის უმთავრესად ქართლ-კახური მუსიკის ფოლკლორში გვხვდება. იმერულ და გურულ სასიმღერო შემოქმედებაში კი უფრო გავრცელებულია `საბოდიშო~ ანუ `ბატონებო~. ვ. მაღრაძის მოსაზრებით მესხურ სიმღერებს `იავნანას~ ტიპის ინტონაციები და ფრაგმენტები უდევს საფუძვლად. `იავნანას~ მელოდიას დამუშავებული სახით ვხვდებით. ავალიშვილის, მ. ბალანჩივაძის და სხვათა შემოქმედებაში.
 
     "იავნანას" ციკლის ლექსებს დიდაქტიკურ-ესთეტიკური მნიშვნელობა აქვს ქართულ მხატვრულ ლიტერატურაშიც. მის მოტივებზე შექმნეს ლექსები რ. ერისთავმა, ი. ჭავჭავაძემ, ა. წერეთელმა, გ. ტაბიძემ და სხვებმა.

      ქართული სააკვნო პოეზია შინაარსობრივი მრავალფეროვნებით ხასიათდება. მასში მოიპოვება როგორც პატრიოტული, ისე რელიგიური, საისტორიო, საყოფაცხოვრებო და სხვა საინტერესო თემატიკა. თავდაპირველად, იგი წარმართული საკულტო რიტუალის საგალობელი იყო და უკავშირდებოდა მზის და ნაყოფიერების ქალღმერთ ნანას. შემდგომ კი დაკარგა პირვანდელი საწესო ხასიათი.

      აკვნის სიმღერები ძირითადად "ნანას" (ნანინა) და "იავნანას" სახელითაა ცნობილი. ისინი წარმოშობის მიხედვით განსხვავდებიან. "ნანა" საწყისშივე საკუთრივ აკვნის პოეზიას წარმოადგენდა, ხოლო "იავნანას" პირველადი ფუნქცია ბატონებისგან გან¬კურნება იყო. მოგვიანებით, ორივე ციკლის ლექსები, ერთმანეთს დაუახლოვდა და დღეს აღარ განირჩევა. ერთში დედის გრძნობები სურვილ-მისწრაფებებია გამოხატული, მეორეში _ უშუალოდ ბავშვის ბუნება და თავისებურებები. განსაკუთრებული სილამაზით გამოირჩევიან ის ლექს-სიმღერები, რომლებიც ტკბილხმოვანი მელოდიის ფონზე, დედის განწყობას გადმოგვცემენ. "იავნანას" აღმზრდელობითი ფუნქცია და საგმირო-საისტორიო შინაარსიც მიანიჭეს. ქართულ სააკვნო პოეზიაში ბრძოლის ველი, თავგანწირვა და მამულის სიყვარულის თემები ხშირად შეინიშნება. ის წარმოადგენს ქართველი ხალხის მრავალსაუკონავან ისტორიას, სულიერ კულტურას, ამაღლებულ იდეალებს და ამ ყველაფრის შემდეგ, რაღა გასაკვირია, რომ ასეთმა `იავნანამ~ გამოზარდა უამრავი ქართველი გმირი და საზოგადო მოღვაწე.

საპატრიარქოს ხალხური რეწვის გამგე ელისო არაბული:


_ ხევსურეთში ყველა იზრდებოდა აკვანში, ჩვენ ხუთივე და-ძმა აკვანში გავიზარდეთ. მეც, ჩემი სამი შვილი, სწორედ ასე გავზარდე და დღეს, მათაც ძალიან უყვართ აკვანი. ამბობენ რომ მონღოლებისგანაა შემოტანილი, თუმ¬¬ცა, ნაკლებად მჯე¬რა, რადგან ძალიან კარგად ზის ქართულ ხასიათში. სამწუხაროა, რომ დღეს აკვანში აღარ იზრდებიან, მას თავისებური სილამაზე ჰქონდა. ბავშვს ხერხემალი სწორად ჰქონდა დაფიქსირებული. გავრცელებულია აზრი, რომ აკვანი, თითქოს, აკოჭლებს, მაგრამ, ხევსურეთში არავინ მინახავს მისგან დაკოჭლებული.

_ როგორია თვითონ ხევსურული აკვანი?
_ სხვებისგან განსხვავდება. ჩვეულებრივია, თუმცა გვერდებზე არა აქვს რიკულები, თვითონ კი მოჩუქურთმებულია. დაბლა ფიცარი აქვს, სადაც ქერის ჩალას ყრიდნენ იქ აწვენდნენ ბავშვს, რომ, გვერდებიდან სიცივეს არ შეეწუხებინა. შიბაქიც არ ჰქონდა, თივა ეფინა, ისე, რომ ბავშვს არ ეხებოდა. ბავშვი შალებში იყო შეხვეული თავისუფლად მოძრაობდა. შალი თვითონ ისეთია, არ სველდება და ყველაფერს იწოვს. ბავშვს თოკებით კრავდნენ, აკვანზე ურძნის ხის ჯვრიან ნალოც მძივებს უკეთებდნენ. ურძანი წმინდა ხედ ითვლება, ხავერდივით კანი აქვს და შავი ნაყოფი. არსებობს ისეთი აკვნები, რომლებშიც ბავშვს ხელ-ფეხი ცალცალკე ჰქონდა გაბოჭილი, მაგ: სამეგრელოში. თავი რომ არ გაბრტყელებოდა, რგოლი იყო შეკერილი. რაც შეეხება `იავნანას~, პაპაჩემი მღეროდა სხვანაირად, ბებიაჩემი სხვანაირად. `ეე ნანო ქალასაო, სამკალთ გაჩენილასაო~.
თუ ოჯახებს დანათესავება სურდათ, აკვანშივე ნიშნავდნენ შვილებს. დანიშნულები ცალ-ცალკე იზრდებოდნენ, ისინი უკვე ნათესავებად ითვლებოდნენ და შეეძლოთ დაქორწინებულიყვნენ. თუმცა ზოგჯერ საპირისპიროდაც ხდებოდა, შეიძლება სხვა შეჰყვარებოდათ. ბიჭს შეეძლო უარი ეთქვა: `მე შენ აღარ მინდიხარ, თავს განებებ, ჩემგან თავისუფალი ხარ~ _ ეს სიტყვები უნდა ეთქვა. გოგოს არ ჰქონდა ამის უფლება. მაგალითად ჩემი მეუღლის და ჩემს მშობლებს ძალიან უყვარდათ ერთმანეთი Dდა ჩვენ 2-3 წლის ასაკში დაგვნიშნეს. აკვანში ნიშნობაც ალბათ ამიტომ ჰქვია, რომ ეს ძალიან პატარა ასაკში ხდებოდა.
ეროვნული მუზეუმის კოლექციების მენეჯერი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი ნოდარ შოშიტაშვილი:

_ საიდან შემოვიდა საქართველოში აკვანი და მისი რა ნაირსახეობები არსებობს?
_ აკვანთან დაკავშირებით არსებობს ორი შეხედულება. პირველის მიხედვით, აკვანი მე-13 საუკუნეში შემოვიდა საქართველოში მომთაბარე ტომების შემოსევების შედეგად. მეორე ვერსიით, ადგილობრივი კულტურის ელემენტია. საკმაოდ მობილური ნივთია, ადვილად გადასატანი. აკვნის რამდენიმე სახეობა არსებობს: კლასიკური საგოგავებიანი (სარწევი), ძველი აკვანი-ხოჭიჭი, რომელიც ფიცარია და არ გოგავს. საქართველოს გარდა აკვანი ბევრგანაა გავრცელებული, მათ შორის შუა აზიაშიც.
_ ვინ აკეთებდა აკვანს?
_ როგორც ასეთი ხელობა `მეაკვნე~ არ არსებობდა, მაგრამ დურგალი, ხარატი სხვა საგნებთან ერთად აკვანსაც აკეთებდა, ვინც რიკულებზე მუშაობდა ის აკვნის გაკეთებასაც შეძლებდა და პირიქით.
_ საკრალური მნიშვნელობა თუ ჰქონდა აკვანს?
_ რამდენადაც ბავშვს უკავშირდებოდა, მისი დაწვა არ შეიძლებოდა. ბოლო დრომდე საქართველოს ტერიტორიაზე ხის ნივთები არ შემორჩა, რადგანაც დაზიანების შემდეგ წვავდნენ. აკვნები კი შემონახულია, დამტვრეულებიც კი. საერთოდ მიიჩნეოდა რომ აკვანი, რომელშიც ბევრი ბავშვი იყო გაზრდილი, ბედნიერების მომტანი იქნებოდა.
_ რას იტყვით აკვნის ეროვნულ მნიშვნელობაზე?
_ ბიჭი ტრადიციულად მეომრად იზრდებოდა და მას ჰქონდა ხის ფარ-ხმალი, გოგონას ჰქონდა აკვნის მოდელი, ანუ პატარა აკვანი, სადაც არტახებით ჩაკვრას სწავლობდა. ეს ისწავლებოდა სხვა ხელსაქმესთან ერთად და ამდენად ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. ამასთან გოგონას პატარაობიდანვე უვითარდებოდა დედობის სათუთი გრძნობა და შვილიერების სურვილი.

კახის ეკლესიის მოძღვარი
მღვდელი ბადრი (არჩუაძე):

        "_აკვანი არის ადამიანის მორჩილი ცხოვრების დასაწყისი. თუ დავაკვირდებით, დავინახავთ, რომ აკვანს ეკლესიის ფორმა აქვს. ძველად მას თავში და ბოლოში ჯვრები ჰქონდა გამოკვეთილი, ბოროტისაგან დასაცავად. ახლა მძივებს კიდებენ, მაშინ კი ნალოცი სკვნილი ეკიდა, რომელსაც ჩვილი ეთამაშებოდა. აკვანში ჩვილი მორჩილებას და მოთმინებას სწავლობს. როდესაც დედა არტახებს უჭერს, ბავშვი მორჩილებაში მოჰყავს. ამავე დროს ჩვილს უნდა ესაუბრებოდეს. კაცი იფიქრებს საუბრი რა საჭიროაო, მაგრამ ჩვილს ყველაფერი ესმის, გრძნობს და განიცდის... უბრალოდ ვერ გამოხატავს. ეს იქიდანაც ჩანს, რომ არის კადრები, როდესაც დედის მუცელში ბავშვის მოწყვეტა სურთ, იგი შეშინებული გაურბის უცხო სხეულს _ დანას. ჩვილს ჩასახვიდანვე ესმის მშობლების. სწორედ ამიტომ განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს `იავნანას~. როდესაც დედა აკვანს არწევს და იავნანას უმღერის, ბავშვი იღებს დადებით მუხტს, განწყობას, სიყვარულს. ტექსტსაც თუ დავუკვირდებით, იგი ბავშვს ღმერთის, სამშობლოსა და ადამიანის სიყვარულსაც ასწავლის და მუსიკალურადაც ავითარებს. აკვანი დედებს დიდ ყურადღებასა და მზრუნველობას ავალებს, რათა აცილებულ იქნას გვერდითი მოვლენები.
შემინდეთ, არავის განაწყენება არ მინდა, მაგრამ უყურადღებობა და პამპერსი აზარმაცებს დედას, ჩვილის ჯანმრთელობას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის... ჰერეთში მეტ-ნაკლებად დღემდე შემონახულია აკვანში ბავშვის აღზრდის ტრადიცია. Uუფროსის რჩევას ითვალისწინებენ, რადგან თვითონაც მორჩილებაში, ე.ი. აკვანში არიან გაზრდილი.


 დღეს ვითარება ამ მხრივ შეიცვალა. თანამედროვე ქალი დღეს  დინამიურად ზრუნავს თავის თავზეც, ოჯახზეც და კარიერაზეც. მისთვის აუცილებლობას აღარ წარმოადგენს აკვნითა და "იავნანით" შვილების გაზრდა. თუმცა, რაც უნდა წინ წაიწიოს ცხოვრებამ, როგორც უნდა განვითარდეს ტექნიკა და გათანამედროვდეს აღზრდის წესები, დედის მოვალეობები უცვლელი რჩება, იგი წმიდათა წმიდაა და გულგრილობით არ უნდა გავაუფასუროთ.

/ნინო ჭინჭარაული/

ქრისტეს მხედრები-მონაზვნები

(ბოლო წერილი ციკლიდან -"ერთი დღე მონასტერში",

თავად მონაზვნებს მოვუსმინოთ-"რატომ ირჩევენ ამ გზას?")

"ადამიანის დანიშნულება უფლის პოვნაა"

/ბერი იოსებ ათონელი/

"საჭიროა გიყვარდეს ყველა,ყველაზე მეტად კი ღმერთი"

/სერაფიმ საროველი/




ყველა ადამიანი სხვადასხვაგვარად წარემატება ცხოვრების გზაზე. ღმერთი ზოგს ერში აკურთხებს, ზოგს ბერში. ადამიანები, რომლებიც საერო ცხოვრებას ირჩევენ, ხშირად მაინც ვერ წყდებიან ბერულს, რადგანაც უფალთან სიახლოვე ყველაზე ტკბილია. ის, ვინც ერთხელ მაინც ყოფილა სტუმრად მონასტერში, მისი ტიპიკონით უცხოვრია, არასოდეს დაავიწყდება იქაური სამყარო. მეც მახსენდებოდა წალკაში გატარებული დღეები, ის სულიერი სიმშვიდე და სიხარული, რასაც იქ განვიცდიდი, ამიტომაც სულ ვუცდიდი ხელსაყრელ დროს, რომ თბილისი დამეტოვებინა. და აი, მოძღვარმა მაკურთხა, მცხეთის იოანე-თორნიკე მთაწმინდელის სახელობის დედათა მონასტერში წავსულიყავი.

იოანე-თორნიკე მთაწმინდელის სახელი ადრე არ გამეგონა.

მონასტრის წინ უგემოვნო, სხვადასხვა ფერის კორპუსები წამოჭიმულან და ამ პატარა,ქვის ტაძრის სილამაზეს მალავენ. ცხოვრებაშიც თითქოს ასეა _ უღირსი წინ წამოწევას ცდილობს, ღირსეული კი თავმდაბლურად იმალება.

ასეთი ფიქრებით ავირბინე აღმართი მონასტრამდე და კარიბჭესთან ჩემს ბარგზე ჩამოვჯექი, რომ ცოტა დამესვენა, თან იქაურობა დამეთვალიერებინა. მცხეთის სილამაზეზე საუბრით თავს არ შეგაწყენთ, რადგანაც ყველას კარგად მოეხსენება, რა მშვენიერია, განსაკუთრებით ზაფხულში. მონასტერი მწვანეში იყო ჩაფლული, შორს კი ნისლი ყელსაბამივით მორკალულიყო მთებსა და მწვერვალებზე. "რომ მოსაღამოვდება, ალბათ, უფრო დაბლაც ჩამოიწევს და ღამით მონასტერსაც შემოეჭდობა"_ გავიფიქრე. უზომოდ მიყვარს ნისლის ცქერა...

ამასობაში ტაძრის კეთილმოწესე გამოჩნდა და მასთან მივედი. ავედით მონასტერში. სენაკი, რომელშიც უნდა მეცხოვრა, ორ ნაწილად იყო გაყოფილი. ერთ მხარეს მორჩილი რებეკა ცხოვრობდა და მასვე მიმამაგრეს სამორჩილო საქმეში. აქ უფრო მეტი მქონდა თავისუფალი დრო, ამიტომაც ლოცვისა და საქმის გარდა სასულიერო ლიტერატურასაც ვკითხულობდი (მათ შორის უწმინდესის ეპისტოლეებს). უამრავი რამ ამოვიწერე, რაც ჩემს მაშინდელ სულიერ მდგომარეობას ეპასუხებოდა. განსაკუთრებულად მახსოვს სიტყვები:

"როგორც მთიდან მომზირალი ადამიანი ირგვლივ ყველაფერს ხედავს,მთის ნაპრალებს, ხევებს, მათში ჩაბუდებულ სიბინძურეს და ჭუჭყს კი ვერ ამჩნევს, ასეა ამაყი ადამიანიც, თავისი ამპარტავნების მწვერვალიდან საკუთარი სულის უწმინდურობას ვერ ამჩნევს"

მაინც როგორ უნდა ვისწავლოთ სიმდაბლე, ჩვენი ცოდვები რომ დავინახოთ? რა თქმა უნდა, მორჩილებით. მონასტერში ასე სწავლობენ. მეც არაერთხელ დავფიქრებულვარ ამაზე და შესაბამისად, ყოველთვის ვცდილობდი მორჩილების უსიტყვოდ შესრულებას. განსაკუთრებით იმის გაკეთებას, რაც მეძნელებოდა. მქონდა საყვარელი სამორჩილო საქმეც _ ბაღში მუშაობა. იქ ულამაზეს ყვავილებს ვუვლიდი, ისეთ იშვიათობებსაც, რომლებიც ადრე არ მენახა. საღამოობით კი ლოცვის დამთავრების შემდეგ, ჩამოვჯდებოდი ბაღში, ტაძრის კიბეზე და შორს, კლდის თავზე განათებულ ჯვრის მონასტერს გავცქეროდი. ირგვლივ კი ყვავილების სურნელება ტრიალებდა... დაუვიწყარი იყო ის დღეები.

მონასტერში ყოფნისას დავინტერესდი იქ მცხოვრებთა ვინაობით. მინდოდა გამეგო, რამ მოიყვანა აქ სხვადასხვა ასაკისა და ხასიათის ადამიანები. თითოეულმა თავისი ამბავი მომითხრო და აღმოჩნდა, რომ ყველას განსხვავებული მიზეზი გააჩნდა. ბევრ მათგანს მშობლებიც ჰყავდა, ოჯახიც ჰქონდა და მატერიალური კეთილდღეობაც, თუმცა, საბოლოოდ ყველაფერი მიატოვეს და უფალთან მივიდნენ. ახლა მათ მხოლოდ ის სურთ, რომ არასდროს მოშორდნენ მონასტერს. მათგან ყველაზე გამორჩეული დედა ეფემია იყო, რომლის თბილი და ხალისიანი ღიმილი ეხლაც თვალწინ მიდგას. მახსოვს, აღსარების თქმა მსურდა და, რადგანაც მამაო იქ არ იყო, მირჩიეს დედაოსთან მესაუბრა. ეს საუბარიც კარგად მახსოვს. დედა ეფემია სკამზე იჯდა, მე კი მის ფეხთით, ხალიჩაზე და ასე ვსაუბრობდით. მოვუყევი ჩემს ცხოვრებაზე, მიზნებსა და სურვილებზე, მან რჩევები მომცა და ცოტაოდენი საკუთარ თავზეც მიამბო:

დედა ეფემია: "დაახლოებით 5 წლის წინ მოვედი მონასტერში. მშობლების დამოკიდებულება უარყოფითი იყო, მაგრამ ღვთის შეწევნით მათი წინააღმდეგობის დაძლევა გამიადვილდა. პირველად 18 წლის ასაკში წავედი მინასტერში, სამჯერ დამაბრუნეს და მაშინ მახსოვს დავფიქრდი _ მონასტერში ჩემს წარწყმედას ხომ არ ვეძებ-მეთქი? ბოლოს წალკაში წამოვედი და ვიცოდი, უკან ვეღარ დამაბრუნებდნენ. ვგრძნობდი, რომ ერში ბედნიერი არ ვიყავი და მხოლოდ ამ სამყაროში მიხაროდა. ახლა კი შესაძლებელი რომ იყოს წელიწადში რამდენჯერმე აღკვეცა, ყოველთვის განვაახლებდი ჩემს აღთქმებს.”


ზოგჯერ მონასტერში სტუმრად მოსულები იქ სამუდამოდ რჩებიან. ირმა 12 წელი იმყოფებოდა ქორწინებაში და მისი თქმით, არასდროს უფიქრია მონაზვნობაზე:

ირმა: "ამ მარხვაში მაკურთხებენ მორჩილად. ახალი სახელით მოვევლინები ქვეყანას. თავიდან აქ სტუმრად მოვედი, მაგრამ 3 დღის შემდეგ უკან დავბრუნდი და მამაოსგან დარჩენის კურთხევა ავიღე. დედა ეფემია საოცრად კარგი წინამძღვარია. გულშიჩამწვდომია, შენი სიხარული უხარია, შენი ტკივილი ტკივა, მიმტევებელი და უაღრესად მოსიყვარულეა. დებსაც ძალიან შევეჩვიე. უკან არავითარ შემთხვევაში არ დავბრუნდები".

ამ ადამიანების სიხარული უსაზღვროა, როდესაც ისინი, მონაზვნად აღკვეცაზე საუბრობენ. დედა რექაბი სწორედ ამაზე მოგვითხრობს:

დედა რექაბი: "_ აღკვეცის დღე არასოდეს დამავიწყდება. ტაძარი სავსე იყო ჩემი მეგობრებით. როცა მონაზვნებით გარსშემორტყმული მიწაზე ვიყავი განრთხმული, ვფიქრობდი; ღმერთო შემაძლებინე ამ ჯვრის ტარება-მეთქი. ის ღამე ტაძარში მარტომ გავათიე. "

_ სად უფრო იოლია ცხონდეს ადამიანი, ერში თუ მონაზვნობაში?(ნ.ჭ)

_ "მონაზვნობა არ გაცხონებს, შენმა დათმენამ უნდა გაცხონოს. სადაც სწორად იცხოვრებ, ყველგან ცხონდები. მუდამ ვფიქრობ, თუ ჩემი მშობლები არ ცხონდნენ, ჩემი მონაზვნობა მაინც შეუმსუბუქებს მდგომარეობას-თქო."

მონასტერში ყველაზე უხუცესი ანა იყო, რომელსაც მალე 81 წელი უსრულდებოდა. ჩემი წამოსვლის შემდეგ ის დედა იოანნა გახდა.

დედა იოანნა: "-აღდგომის დიდმარხვაში მოვედი მონასტერში. მინდოდა მონაზვნობა, რათა უკეთ შემეცნო უფალი. რთულია, მაგრამ ყოვლად ნაყოფიერი, რომ შეუერთდე ღმერთს. მან ცხოვრებაში მაკურთხა ვყოფილიყავი დედა და მაჩუქა შვილები, შვილიშვილები და შვილთაშვილები. როგორც დედას შეეფერება, ისინი კარგ ადამიანებად აღვზარდე. მართალია, დიდი ღვაწლი დამჭირდა, მაგრამ უფალმა დამიფასა. მონაზვნობა იცი რა არის? _ მოკლებული იყო მიწიერს და ფიქრობდე ზეციურზე. აქ ყველა მოქმედება უფლისადმია მიძღვნილი".

მართლაც, მონასტერში ყოველი საქმე უფლის სადიდებლად კეთდებოდა. დედა ეფემია ყოველ საღამოს ესაუბრებოდა მონასტრის წევრებს. ასე უფრო ადვილად მიუწვდებოდა გული თითოეულ მათგანზე. კითხვაზე, თუ რატომ ირჩევს ადამიანი მონაზვნობას, მან ასეთი პასუხი გამცა:

"_ ყველამ, ვინც ამქვეყნიური საქმეები დატოვა, ან ცოდვათა სიმრავლის, ან ცათა სასუფევლის მიღწევის, ან ღვთის სიყვარულის გამო გააკეთა და თუ ამ სამიდან არცერთი არ იყო მათი განზრახვის მიზეზი, მაშინ ამ უკანასკნელთა სოფლიდან გასვლა უგუნურობა ყოფილა. თუმცა კეთილი მეუფე ყოველი საქმის დასასრულს ელოდება, თუ როგორი იქნება. მონაზონი ისაა, ვინც ყველგან და ყოველი საქმისას მხოლოდ ღვთისას ხედავს და აკეთებს. მაგრამ, მარტო მონაზვნობა არ გაცხონებს. დღესაც და ყოველთვის თითოეული ადამიანისთვის ჯობია ის, რა გზაზეც ღმერთი მოუწოდებს..."

მოუწოდა მათაც უფალმა და გაყვნენ. "ვინც ქრისტეს გზას დაადგება, არა მარტო აუცილებლად გაიგებს, სად არის ჭეშმარიტება, არამედ, მიუახლოვდება კიდეც, ხოლო ჭეშმარიტებასთან სიახლოვე საუკუნო ცხოვრებას მიანიჭებს" _ ეს უწმინდესის სიტყვებია. ვისაც ჭეშმარიტების ძიება სურს, ის ტაძარში დგება, ხოლო ვისაც მეტი სულიერი ძალა აქვს, მონასტერში მიდის. ჩვენ კი, ერის ადამიანებს, შეგვიძლია ვიდგეთ ტაძარში და ზოგჯერ წავიდეთ მონასტერში, რომ მცირე ღვაწლით მაინც მივემსგავსოთ მონაზვნებს.

ეს წერილი 2007 წლის ივნისში დაიწერა. ამის შემდეგ მონატრებამ არაერთხელ ჩამიყვანა ამ მონასტერში, სადაც ბევრი რამ შეიცვალა. ირმა დღეს იქ აღარ ცხოვრობს, დედა იოანნა გარდაიცვალა, უფალმა მოიხსენოს მისი სული. რამდენიმე ახალი წევრიც შეემატათ და უფლის ნებით, ყველანი თანხმობით ცხოვრობენ. მე ბედნიერი დღეები გავატარე ამ მონასტერში და ყველაზე დიდი სიყვარულით მინდა გავიხსენო დედა ეფემია, რომელმაც სული გამითბო. ამ პატარა ლექსით მინდა მადლობა გადავუხადო:

რთული ცხოვრების ჭრელ ბილიკებზე
შენი ნუგეში მიმაქვს საგზალად,
დედობრივ გრძნობით ნათქვამ სიტყვებზე
გულმოდგინებით ვიფიქრებ მარად.
დედაო, სული გამითბე ცოდვილს,
ამავსე მეტი იმედით, რწმენით
გადაუგორე სამარის ლოდი,
გულს ჩემსას, ისე შეახე ხელი.
შენი დიდრონი თვალების ფერი
მე დიდხანს, დიდხანს ვადარე ზეცას,
და ეგ ღიმილი, ასე რომ გშვენის,
ანგელოზ სასძლოს და ქრისტეს მხედარს.
ბევრის ვერაფრის ვერა ვარ მთქმელი,
დამლოცე დედა სულელი ბავშვი,
გონგაფანტული, ცუდი მლოცველი
და უვარგისი მორჩილებაში.

/ნინო ჭინჭარაული /


P.შ დედებს ამ მონასტერში წესად ჰქონდათ, ყოველი ლოცვის ბოლოს ერთმანეთს შენდობას სთხოვდნენ. მეც მინდა, ამ წერილის ბოლოს შენდობა ვთხოვო, თუ რაიმე სწორად არ დავწერე.

Friday, May 11, 2012

სიცოცხლის სილამაზე


(მიკვირს,ამის დამწერმა თავი როგორ მოიკლა)



მიყვარს,როცა ღრუბლის ქულას
სხივი ფერავს ლაჟვარდს ტანზე,
როცა სიოს სურნელება
დალივლივებს ყვავილთ ტახტზე.

როცა ნისლი გაპენტილი
ცრემლად დნება მწვანე მთაზე,
სულს იმედით აცისკროვნებს
ეს სიცოცხლის სილამაზე!

/კიკნა-ფშაველა/
1915წ.

Sunday, May 6, 2012

მაგონდება

მაგონდება სიჭაბუკე, ვარდისფერი ზღაპარი,
უდარდელი მეოცნებე
გზებზე ზარზმის,საფარის..
მივდიოდი,მომყვებოდნენ
ვით ერთგული და-ძმები,
მშობლიური მთა-გორები,
ფიჭვები და ნაძვები.
შროშანების სურნელება,
ნაზი ამბრი მდელოთა,
სიზმრებს რომ მილამაზებენ
ახლა სიტყვის ხელოსანს.
ყველაფერი იქიდან მაქვს,
ჩემში კარგი რაც არის,
იმ მთებზე ვარ გამობმული
დღესაც ტრფობის ბაწარით.

/ქრისტეფორე ფირალიშვილი/